ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
99
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
در قرآن نيز خداوند به چنين سرزنشى اشاره فرموده است : وَإِذا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلَّا إِيَّاهُ فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَكانَ الْإِنْسانُ كَفُوراً « 11 » وجز اين از آيات ديگر - بلكه شأن بندهء خاصّ خدا آن است كه در حال سختى ورفاه خدا را يكسان عبادت كند ، به طورى كه در مقابل شدّت ، صبر ودر برابر رفاه وخوشى شكرگزار خداوند باشد وعبادت أو را نه از روى ترس انجام دهد ونه براي طمع ، بلكه در هر دو حالت أو را يكسان بپرستد . ( 6616 - 6604 ) مطلب هفتم : عبارت امام ( ع ) ؛ الا وانّى لم ار كالجنّة نام طالبها ولا كالنّار نام هاربها ، « بدانيد كه من هرگز جوينده نعمتي را نديدم كه مانند خواهان بهشت در خواب غفلت باشد ونه فردى فرارى از رنج وگرفتارى را كه مانند ، فرار كنندهء از دوزخ ، غفلت ورزد . » شارح در مقام شرح اين سخن مىفرمايد : ضمير « ها » در « طالبها » و « هاربها » به مفعول اوّل نعمت ونقمت بر مىگردد كه در هر دو مورد مشبّه محذوف است وتقدير عبارت چنين است : . . . لم ار نعمة كالجنّة نام طالبها ولا نقمة كالنّار نام هاربها وفعل « نام » در محل نصب ومفعول دوّم است نتيجة گفتار اين است كه امام ( ع ) در اين عبارت علم به وجود چيزى شبيه به بهشت ودوزخ را كه خواهان آن به خواب غفلت فرو رفته وفرارى ودچار بىخبرى باشد از خود نفى فرموده است ، ولى آگاهى خود را نسبت به خود تشبيه وجهت آن نفى نكردهاند . وبا ذكر مفعول دوم « نام . . . » كه در هر دو مورد وجه شبه صفتي جارى بر غير موصوف مىباشد به دو نكتهء دقيق اشاره شده است : نكتهء أول : معتقدان به بهشت ودوزخ را كه در خوابگاه طبيعت خفتهاند آگاه فرموده كه بيدار شوند وخود را براي به جا آوردن اعمال ، در جهت سرانجام
--> ( 11 ) سورهء بني إسرائيل ( 17 ) آيهء ( 66 ) : وچون در دريا به شما خوف وخطرى رسد به جز خدا همه را فراموش مىكنيد ، آن گاه كه شما را از خطر نجات داد باز از خدا روى مىگردانيد وانسان ناسپاس است .